अनिश्चितता आता 'न्यू नॉर्मल' म्हणजेच नवीन वास्तव बनले आहे. आर्थिक मंदी, बाजारपेठेतील अचानक होणारे बदल, जागतिक संकटं आणि अनपेक्षित स्पर्धा यामुळे नेतृत्वासाठी मोठी आव्हानं उभी राहत आहेत, ज्याचा अंदाज घेणं कठीण आहे. यामुळे  उद्योजक, स्टार्टअप संस्थापक आणि उदयोन्मुख नेतृत्व यांना अचानक येणाऱ्या अडचणी गोंधळात टाकू शकतात. मात्र, अशाच काळात नेतृत्वाची खरी कसोटी लागते आणि नेतृत्वाची खरी व्याख्या स्पष्ट होते.    

नेतृत्व म्हणजे फक्त यशस्वी मार्ग शोधणे नसून, अनिश्चिततेच्या परिस्थितीत कर्मचाऱ्यांमध्ये सुरक्षिततेची भावना निर्माण करणे आणि त्यांचा विश्वास संपादन करणे होय. कारण, जेव्हा पुढचा मार्ग अस्पष्ट असतो, तेव्हा लोक आश्वासकता आणि मार्गदर्शनाच्या आशेनं नेतृत्वाकडे पाहत असतात. त्यामुळे स्पष्ट संवाद, धाडसी परंतु विचारपूर्वक घेतलेले निर्णय आणि ध्येयाप्रति असलेली एकजूटता हे घटक मोठे परिवर्तन घडवून आणू शकतात. चला तर मग आज नेतृत्व नेमकं काय करतं, याविषयी सविस्तर जाणून घेऊया..

नेतृत्वातील आत्मविश्वासाचा खरा अर्थ  

अनेकांचा असा समज असतो की, आत्मविश्वास म्हणजे सर्व गोष्टींची पूर्ण खात्री असणे. प्रत्यक्षात, अनिश्चित काळात आत्मविश्वास म्हणजे अस्पष्टतेला स्वीकारून पुढे जाण्याची जिद्द बाळगणे होय. तसेच, नेतृत्वाला भविष्य सांगण्याची गरज नसते; त्यांना फक्त आपल्या टीममध्ये हा विश्वास निर्माण करायचा असतो की, आपण सर्व आव्हानांवर एकत्र मात करू शकतो.  

1. शांततेचा आदर्श स्थापित करा : टीम नेहमी आपल्या नेतृत्वाचं अनुकरण करते. त्यामुळे संकटाच्या वेळी शांत राहिल्यास संस्थेत स्थैर्य निर्माण होते. शिवाय, अशा वेळी सर्व निर्णय शांततेने घेतल्यास टीमचा उत्साह वाढण्यास मदत होते.  
2. जे माहित आहे त्यावर लक्ष केंद्रित करा : तुम्ही प्रत्येक गोष्ट नियंत्रित करू शकत नाही, परंतु ज्या गोष्टी स्पष्ट आणि कृती करण्यायोग्य आहेत, त्या अधोरेखित केल्यास टीममध्ये हसतं-खेळतं वातावरण राहण्यास मदत होते.  
3.  उपस्थितीद्वारे विश्वास निर्माण करा : लोकांमध्ये वावरणे, त्यांच्यासाठी नेहमी उपलब्ध असणे आणि या वागण्यात सातत्य राखणे, यामुळे तुमच्या नेतृत्वावरील विश्वास अधिक दृढ होते.    
4. आत्मविश्वास म्हणजे परिपूर्णत्व नाही : परिस्थिती अनुकूल नसतानाही खंबीरपणे उभे राहणे आणि जबाबदारी स्वीकारणे होय.  

स्पष्टता असणं आवश्यक आहे..!   

अनिश्चिततेच्या काळात गोंधळाची परिस्थिती निर्माण होऊन ती वेगाने पसरते. यामुळे कर्मचारी वर्गाला त्यांच्या भूमिकाविषयी काळजी वाटत असते, ग्राहक सातत्याविषयी प्रश्न विचारत राहतात आणि गुंतवणुकदार काहीतरी चांगलं होण्याची वाट पाहत असतात. अशा वेळी या गोष्टींची स्पष्टता असणं, हे सर्वांत महत्त्वाचं ठरते.  

1. वारंवार आणि प्रामाणिकपणे संवाद साधा: तुम्हाला जे माहित आहे ते शेअर करा, जे माहित नाही ते कबूल करा आणि अफवांना आळा घाला.  
2. व्हिजन सोपे ठेवा: गुंतागुंतीच्या रणनीतींचे सोप्या आणि कृती करण्यायोग्य प्राधान्यक्रमात रूपांतर करा.  
3. उद्दिष्टांशी एकरूप व्हा: तुमच्या टीमला आठवण करून द्या की, तुमचे काम का महत्त्वाचे आहे. जेव्हा कामात अनिश्चितता येते, तेव्हा 'उद्दिष्ट' अर्थ प्राप्त करून देते.  

स्पष्टता अनिश्चितता दूर करत नाही, पण लोक सध्या कोणत्या स्थितीत आहेत आणि त्यांनी नक्की कशावर लक्ष केंद्रित करायचे आहे, याविषयी मार्ग नक्कीच दाखवते.  

सहानुभूती आणि निर्णयक्षमता यांचा समतोल   

अनिश्चित काळात नेतृत्व करताना सहानुभूती आणि निर्णयक्षमता यांचा समतोल राखणे सर्वांत कठीण असते. टीमला असं नेतृत्व हवं असतं जे त्यांच्या समस्या समजून घेईल, पण त्याच वेळी ठामपणे त्यांचं कामही करेल.  

1. कृतीतून सहानुभूती: लोकांचे म्हणणे लक्षपूर्वक ऐका, त्यांच्या भावनांची दखल घ्या आणि शक्य असेल तिथे सहजता दाखवा.  
2. पारदर्शकतेसह निर्णयक्षमता: अतिविचार करून निर्णय घेण्यास उशीर करणे टाळा. उपलब्ध माहितीच्या आधारे निर्णय घ्या, त्यामागची कारणे स्पष्ट करा आणि आवश्यकतेनुसार त्यात बदल करा.  
3. जबाबदारी सोपवा : समस्या सोडवण्यात टीमला सहभागी करून घ्या. अधिकार दिल्याने सुलभता वाढते आणि निर्णयाचा दर्जा सुधारण्यास मदत होते.  

उत्तम  नेतृत्व भावनांकडे दुर्लक्ष करत नाही किंवा भावनांना निर्णयांवर वरचढही होऊ देत नाही. ते सहानुभूतीद्वारे लोकांशी जोडले जातात आणि निर्णयक्षमतेने प्रगतीकडे वाटचाल करत राहतात.  
 
सुलभता हा नेतृत्वाचा मुख्य गुण..  

सुलभता म्हणजे केवळ संकटातून सावरून पुन्हा उभे राहणे नव्हे, तर टीमला बदलांशी जुळवून घेण्यास आणि प्रगती करण्यास मदत करणे होय. यामुळे हा गुण विकसित करण्यासाठी नेतृत्वाला खालील गोष्टींवर लक्ष केंद्रित करणं आवश्यक आहे.  

1. बदलत्या परिस्थितीशी जुळवून घेण्याच्या वृत्तीला चालना द्या आणि प्रत्येक बदलाला प्रगतीची संधी समजा.  
2. कामातील उत्साह टिकवून ठेवण्यासाठी लहान विजयांचेही कौतुक करा.  
3. शिक्षण, मार्गदर्शन आणि पाठींब्याद्वारे लोकांमध्ये गुंतवणूक करा.  

सुलभतेचा गुण अंगी असलेलं नेतृत्व कोणत्याच आव्हानाला नाकारत नाही. ते त्यांचा सामना थेट करतात आणि त्यांच्या टीमला अडथळ्यातून यशस्वी भविष्याचा मार्ग काढून दाखवतात..  

अनिश्चिततेच्या वेळी रणनीती हवीच..!  

1. मूल्यांशी बांधील राहा: जेव्हा बाहेरची परिस्थिती बदलते, तेव्हा तुमच्या तत्वांना निर्णय घेण्यास मार्गदर्शन करू द्या.   

2. ठाम संवाद ठेवा: आपल्या टीम सोबत सतत संवाद साधत राहा, यामुळे विश्वास निर्माण होण्यास मदत होते.  

3. प्राधान्यक्रमावर लक्ष द्या: तुम्हीच सर्व करण्याचा प्रयत्न करू नका. जे सर्वाधिक महत्त्वाचे आहे त्यावरच लक्ष केंद्रित करा.  

4. माहिती आणि अनुभवाचा वापर करा: तथ्यं उपलब्ध असल्यास वापरा, परंतु माहिती अपूर्ण असल्यास तुमच्या अनुभवावर विश्वास ठेवा.  

5. स्वतःची काळजी घ्या: नेतृत्व करणे सोपं नाही. म्हणून स्वतःकडे दुर्लक्ष करू नका, तेव्हाच तुम्ही प्रभावीपणे नेतृत्व करू शकाल.  

व्हिजन भरते  तुमच्यात आत्मविश्वास  

कठीण काळात, लोक आपल्या नेत्तृत्वाने  भविष्याचा अंदाज सांगण्याची अपेक्षा करत नाहीत. तर त्यांनी शक्यतांचे ठोस चित्र उभे करावे अशी त्यांची अपेक्षा असते. व्हिजन म्हणजेच दृष्टिकोन हा आशा आणि दिशा देतो. कंपनी नक्की कुठे चालली आहे, याचे साधे स्पष्टीकरण देखील संपूर्ण टीमला उद्दिष्टांसाठी एकत्र आणू शकते.   

स्टार्टअप संस्थापकांसाठी याचा अर्थ अनेकदा त्यांच्या ध्येयाचा पुनरुच्चार करणे असा होतो: तुमचे उत्पादन किंवा सेवा का अस्तित्वात आहे, ती कोणती समस्या सोडवते आणि अन्य आव्हाने असूनही ती मूल्य कशी निर्माण करते. जेव्हा एखादे नेतृत्व मोठे चित्र डोळ्यासमोर ठेवतो, तेव्हा तो अनिश्चिततेच्या काळाला एका नवीन उद्देशाच्या संधीमध्ये बदलू शकतो.  

कामाची गोष्ट   

अनिश्चित काळच नेतृत्वाला खऱ्या अर्थाने प्रगल्भ करतो. हे अचूक निर्णय घेण्याबद्दल किंवा अनिश्चता पूर्णपणे संपवण्याबद्दल नाही. तर खरे नेतृत्व हे विश्वास निर्माण करणार, सहानुभूती व दृढनिश्चयाने मार्गदर्शन करणार असतं. उद्योजक आणि उदयोन्मुख नेतृत्वासाठी, हे एक आव्हान आणि संधी दोन्ही आहे. पारदर्शकता आणि निर्णयक्षमता, दूरदृष्टी आणि अनुकूलता, आत्मविश्वास व नम्रता यांचा समतोल राखून तुम्ही केवळ या अनिश्चित काळातून सुखरूप बाहेर पडणार नाही, तर अधिक सामर्थ्यवान आणि विश्वासार्ह बनून भविष्यासाठी सज्ज व्हाल. त्यामुळे वरील गोष्टी आत्मसात करायला विसरू नका..